Feedforward in Leiderschap

Motiverende gespreksvoering bij verandering, ook wanneer het schuurt

Leiderschap bij verandering: een praktijkcase bij een ROC

Een leidinggevende bij een ROC schreef vooraf dat extra uitleg en aansturing bij een collega het gevoel van moeten leken te versterken. Dat speelde in een periode waarin afspraken en werkwijzen veranderden. Zulke veranderingen raken het dagelijkse werk van docenten en andere collega’s. Tijdens de trainingsdagen over motiverende gespreksvoering bij verandering onderzochten we hoe je in zo’n gesprek duidelijk kunt zijn en ruimte houdt voor wat de ander bezighoudt.

De leidinggevenden brachten situaties uit hun eigen werk mee: een collega die zich terugtrekt, een besluit dat slecht valt of gedrag dat je voor je uitschuift. Met die casussen oefenden we gesprekken waarin bezwaren op tafel kunnen komen en tegelijk helder wordt wat het team samen te doen heeft.

De gemeenschappelijke klus

De eerste vraag was: wat proberen jullie als team samen te bereiken, en wat vraagt dat van ieder van jullie? Die klus moet concreet genoeg zijn om er in het gesprek met een collega op terug te komen. Wanneer extra uitleg weinig oplevert, kun je vragen wat de collega nodig heeft om aan die klus bij te dragen en waar nog onduidelijkheid zit.

Als de gemeenschappelijke klus helder is, kun je ook bespreken waarop je elkaar aanspreekt. Gaat het om een afspraak die jullie samen hebben gemaakt, om professioneel gedrag dat het werk nodig heeft, of om jouw eigen standaard die je nooit hebt uitgesproken? In dat laatste geval moet eerst jouw verwachting helder worden. Tijdens het oefenen stelden we ook de vraag: kijk je bij een collega vooral naar gedrag en bij jezelf vaker naar je bedoeling? Zet jezelf ook op de foto. Wie zegt dat fouten maken mag, moet dat ook laten zien wanneer een collega een fout eerlijk toegeeft.

“Je hebt aandacht voor wat de ander bezighoudt en durft te zeggen wat de gemeenschappelijke klus nodig heeft. Ook zonder formele zeggenschap kun je een afspraak nakomen, een keuze toelichten en collega’s vragen welk effect die keuze heeft op het werk.”
Muriel Schrikkema

Actief bouwen aan vertrouwen

Daarmee kom je als leidinggevende zelf in beeld. Vertrouwen groeit wanneer je doet wat je zegt. Afspraak is afspraak. Bezwaren uitnodigen en vervolgens meteen tegenargumenten geven werkt averechts. Wie ruimte belooft, moet ook duidelijk zijn over waar de grens ligt.

Daar komen twee kanten van leiderschap samen: caring en daring. Je hebt aandacht voor wat de ander bezighoudt en durft te zeggen wat de gemeenschappelijke klus nodig heeft. Ook zonder formele zeggenschap kun je een afspraak nakomen, een keuze toelichten en collega’s vragen welk effect die keuze heeft op het werk.

We oefenden met een vraag voor iemand die vooral drempels ziet: ‘Je vertelt me duidelijk welke drempels je ziet, dank daarvoor, én wat zie je daarnaast als toegevoegde waarde?’ De drempels blijven onderwerp van gesprek, terwijl je ook vraagt wat de ander wél ziet in de verandering.

Ook de afwijkende mening op tafel

Achter een drempel kan een andere kijk op de verandering zitten. Wie die drempel meteen probeert weg te praten, belandt al snel in een discussie over gelijk. Wanneer iemand zich niet gehoord voelt, kan een bezwaar onder water verdwijnen. Soms komt dat later terug als sarcasme, uitstel of ja zeggen en nee doen. Daarom oefenen we met ‘visjes hengelen’: vragen wat iemand nog niet heeft uitgesproken.

Een vraag die we oefenden was: ‘Wie in dit overleg vindt er nog iets heel anders?’ Daarna volgt het lastigste deel: luisteren, samenvatten en doorvragen zonder meteen je eigen uitleg te herhalen. De leidinggevenden oefenden ook om hun eigen perspectief naast dat van de ander te zetten. Het monopolie op de waarheid loslaten betekent niet dat je jouw mening inslikt. Je vertelt wat jij ziet en waarom.

Een open dialoog is niet vrijblijvend. Je zegt waar nog ruimte is voor eigen invulling en waar een besluit al vaststaat. Gehoord worden is iets anders dan gelijk krijgen. Zo weet de ander waarop nog invloed mogelijk is en waar jullie samen verantwoordelijkheid voor moeten nemen.

Elkaar aanspreken met feedforward

Naast luisteren en grenzen stellen hoort ook het gesprek over ieders bijdrage. Daarvoor oefenden de leidinggevenden uitgebreid met feedforward communicatie aan de hand van hun eigen casussen. Die manier van aanspreken heeft drie stappen. Eerst benoem je de gemeenschappelijke klus waar dit gesprek over gaat. Vervolgens waardeer je concreet en welgemeend wat de ander al bijdraagt en welk effect dat heeft. Daarna stel je een concrete verbetervraag of geef je een suggestie voor de volgende keer.

Het verschil zit soms in een klein woord. De formulering ‘én mijn suggestie voor de volgende keer is’ houdt de waardering overeind. Gebruik je ‘maar’, dan hoort de ander vaak vooral wat erna komt. Je hoeft de boodschap niet te verzachten. Tegelijk kun je waardering uitspreken en duidelijk zijn over wat er nog nodig is.

Eerlijk is eerlijk: in het begin voelt dit gekunsteld. Je zoekt woorden die bij jou passen en hoort jezelf een formule opzeggen. Daarom besteedden we veel oefentijd aan hun eigen casussen, zodat de woorden konden gaan passen bij de gesprekken die zij dagelijks voeren.

Abonneer je op onze maandelijkse nieuwsbrief en ontvang de nieuwste artikelen, programma's en praktijkcases!

Als de spanning oploopt

Het oefenen ging ook over wat er bij de leidinggevende zelf gebeurt. Opvallend vaak schreven deelnemers op wat zo’n gesprek met henzelf doet: vermoeidheid, irritatie, een hartslag die omhooggaat. Als die spanning oploopt, ligt je vaste reactie klaar. Je gaat opnieuw uitleggen, neemt het gesprek strak in handen of stelt het uit. In de oefening kun je merken wat jouw reactie is en opnieuw kiezen wat het gesprek nodig heeft. Soms vraagt dat eerst een vraag; soms een duidelijke grens.

Na elke casus sloten we af met twee vragen: wat neem jij mee als leidinggevende, en welke les nemen we allemaal mee voor vergelijkbare situaties? Dezelfde vragen zijn na de trainingsdag nog bruikbaar. Welke gesprekken gaan inmiddels beter? Wat blijft lastig wanneer de druk oploopt? En wat heb je nodig om de geoefende vaardigheden ook in het dagelijks werk te blijven gebruiken?

Ik kijk met plezier terug op de trainingsdagen. De leidinggevenden waren enthousiast en in veel gesprekken zien we al vooruitgang. De vraag uit de voorbereiding blijft daarbij bruikbaar. Als extra uitleg bij een collega het gevoel van moeten vergroot, kun je eerst vragen wat die collega lastig vindt aan de verandering. Daarna bespreek je wat vaststaat, waar ruimte is en wat de gemeenschappelijke klus van ieder vraagt.

Ook met leidinggevenden in bedrijven en publieke organisaties oefenen we op deze manier, met situaties uit hun eigen werk. Wil je dat voor jouw organisatie? Lees meer over onze maatwerktraining motiverende gespreksvoering of mail mij via schrikkema@dir.nl.

Meer weten?

Wil je sparren over motiverende gespreksvoering voor jullie MT of leidinggevenden? Muriel denkt graag met jullie mee.

schrikkema@dir.nl

Mobiele versie afsluiten